Boekdrukkunst

Historische e-Canon van Fokke & Sukke (2007)

‘Lees verder’

De derde hard cover editie van ‘Lees verder’ met een selectie van artikelen, berichten, tweets en columns van Ed Boogaard over het grafische vak in 2016

Druk plaat

_ G. Hamilton IV - 'If I possessed a printing press...' (1957)
25 maart, 2011, 7:56 am | 2 reacties

‘Boomvrij bamboepapier’ : vragen (en antwoorden)

Milieu-specialist stelt kritische vragen ; leverancier geeft uitleg

[ Download hier de discussie “Bamboe vs hout” ]

boomvrijbamboe-logo

Bamboe vs Boom?

Vorige week werd door 3P Papier boomvrij bamboepapier‘ in Nederland geïntroduceerd als ‘CO2 neutraal‘ en ‘een duurzaam alternatief voor het huidige papier‘. Het persbericht werd snel opgepikt en ook bijvoorbeeld MVO Nederland nam de aankondiging integraal over.

Gert Rieder, milieu specialist bij papiergroothandel Antalis, plaatst er op EBb echter kritische kanttekeningen bij: “En ik tref een aantal uitspraken die helaas niet altijd op waarheid berusten.”

[update 25 maart 2011] Gerard Looijen, Commercieel Directeur 3P Papier, reageert op Gert Rieder: “Jammer dat Gert  niet even gebeld heeft. Wij geven graag duidelijkheid.” [Zie de volledige reactie van Looijen onderaan dit blog bericht – EBb]

PERSBERICHT

Introductie bamboe printerpapier in Nederland

Boomvrij bamboepapier voorziet in MVO-doelstellingen

Hilversum, 14 maart 2011 – Het Nederlandse 3P Papier introduceert een 100% boomvrije papiersoort in Nederland.

Rieder: “100% boomvrije papiersoort” is formeel correct. Maar is dit ook werkelijk een voordeel? De bossen zijn in Europa de laatste 50 jaar met 30 procent toegenomen ondanks dat we hieruit ons bouwmateriaal en de grondstaf voor papier halen. Duurzame bosbouw en de controle daarop door het PEFC en het FCS hebben dit bereikt. Er is dus grondstof in overvloed.In dat licht is het voordeel “boomvrij” veel minder relevant dan het hier wordt voorgesteld.

Dit papier is CO2-neutraal en is toepasbaar als print- en kopieerpapier voor bedrijven en organisaties. Daarmee is 3P Papier de eerste partij in Nederland die een serieus alternatief voor kantoorpapier op basis van hout levert.

Rieder: “Dit papier is CO2-neutraal” – een heel belangrijk maar ook controversieel item. En dan is het erg jammer dat in het persbericht geen enkel bewijs wordt aangevoerd. En hoe zit het met het transport naar de fabriek, en het transport naar de haven, en van de haven naar West Europa? Gebeurt dat allemaal met Biodiesel of zijn het gewoon standaard Oosterse vrachtwagens waar de emissie keuren Euro 5 en 4 nog niet aan hangen? En hoeveel liter zware stookolie kost het per pallet om het zeetransport te verzorgen? Terwijl we in West Europa van alle kanten proberen het transport en de hiermee gepaard gaande emissies te beperken, gaan we nu extra transport afstand toevoegen? Allemaal vragen waar we, om een echt afgewogen oordeel te kunnen vellen, antwoorden en certificaten met meetprotocollen voor moeten hebben.

De introductie van bamboepapier sluit aan bij de vraag van duurzame organisaties en ondernemingen naar alternatieven voor papier dat gemaakt is van bomen.

Rieder: Zoals eerder gezegd: juist het gebruik van duurzaam onderhouden bossen en bomen heeft in Europa geleid tot de enorme toename van het bosareaal. Terwijl Europese papierfabrikanten regelmatig hun transportbewegingen onder de loep nemen om afstanden te verminderen en de hoeveelheid brandstof en gerelateerde emissies te reduceren, worden hier juist veel grotere transportafstanden geïntroduceerd. Ik vraag mij af of dit past in een duurzaam gebruik van energie en of in MVO strategieën die het gebruik van fossiele brandstof willen beperken.

Gerard Looijen, algemeen directeur van 3P Papier: ‘Hoewel papierverbruik mondiaal toeneemt door de groei in Azië, neemt het papierverbruik in Nederland juist af. Dit komt doordat steeds meer organisaties een duurzaamheidsbeleid voeren. We juichen deze ontwikkeling toe. Het neemt niet weg dat ook in Nederland het papiergebruik nog steeds gigantisch is. Bamboepapier is een duurzaam alternatief voor het huidige papier.

Rieder: Tot nog toe in het persbericht nog altijd geen bewijsvoering voor deze uitspraak: waarom is het een duurzaam alternatief?

Het bamboepapier ziet eruit als regulier papier. ‘Bij duurzaam papier denkt iedereen aan grauw, grijs of gelig papier. Dat is een misvatting. Dit papier ziet en voelt er exact hetzelfde uit als het papier dat mensen gewend zijn. Het heeft dezelfde witheid, dezelfde kwaliteit en het is op dezelfde manier te gebruiken, het is echter een stuk duurzamer’, aldus Looijen.

Rieder: Ik verval in herhalingen: wederom geen bewijsvoering voor een zo belangrijke uitspraak. Maar wel vragen van mijn kant. Hoe gaat het, als we inderdaad grootschalig overstappen op bamboe voor de productie van papier (ik vergeet hier maar even de factor transport), met de grondstofvoorziening? Is er voldoende bamboe en hoe gaat men de gevraagde volumes genereren? ‘Het groeit snel’ is iets te simpel gezegd. Gaat men grote plantages aanleggen op plaatsen waar eerst andere beplanting stond? Ik wijs in dit geval naar de vele kritische vragen over palmolieplantages waar voorheen tropisch oerwoud heeft gestaan. Zaken die voor een grootschalige inzet van bamboe om antwoorden vragen. En hoe staat het met de arbeidsomstandigheden in de gebieden waar het materiaal nu vandaan komt? Is dit in overeenstemming met de MVO-regels en de ILO I(interntionaal) L(labor) O(organsation) voor arbeidsomstandigheden en kinderarbeid? Ik noem nu maar even een paar zaken die om verdere toelichting vragen.

Bamboe vs hout

De productie van papier is een van de belangrijkste reden van grootschalige houtkap.

Rieder: Niet correct! Slechts zo’n 11% van de wereldhoutkap is bestemd voor de papierindustrie, de rest van het hout is voor bouwactiviteiten en het grootste gedeelte is voor brandstof voor verwarming en koken in minder ontwikkelde landen.

Houtkap gaat vaak gepaard met ecologische schade. Daarnaast duurt het vele jaren voordat een volwassen boom vervangen is, als er al herplanting plaatsvindt.

Rieder: Correct. De groeitijd van een boom is langer en dat is niet zo slecht als hier wordt gesuggereerd. Dit betekent namelijk dat er niet in zeer korte tijd veel voedingstoffen en water aan de bodem onttrokken moeten worden om het groeitempo te kunnen volhouden. Herplanting vindt zeker plaats als je FSC of PEFC hout/pappier koopt en daar zijn ook bewijzen voor: het bosareaal is in West Europa de laatste 50 jaar met 30 procent gegroeid. De overschotten aan hout in Scandinavië lopen zelfs in de honderden kubieke kilometers per jaar. Wat er met tropisch hardhout in het Amazone gebied en Afrika gebeurt is ernstig, maar heeft niets van de papierindustrie: van tropisch hardhout kun je geen papier maken.

‘Bamboe is geen houtsoort maar een grassoort welke ‘verhout’ en razendsnel groeit.

Rieder: Correct, maar dit is ook direct het probleem: alle snelgroeiende planten en dus ook grassen kunnen dat alleen maar doen door in zeer hoog tempo voedingsstoffen en water aan de omgeving te onttrekken.

Daarbij is het zelfregenererend: na het oogsten komen er weer nieuwe scheuten uit het wortelstelsel.

Rieder: Correct, maar als je aan de grond een andere bestemming wilt geven, bijvoorbeeld landbouw of voedselproductie, is dat maar op een manier mogelijk: het gehele wortelstelsel met groot materieel uitgraven.

 

Tijdens het groeiseizoen schiet een nieuwe scheut in enkele maanden naar zijn maximale lengte. Er zijn bamboesoorten die in die twee maanden tot 30 meter hoog worden’, aldus Looijen.

Rieder: Zie mijn eerdere opmerkingen: een snelle toename van biomassa kan alleen maar worden gerealiseerd door grote hoeveelheden voedingstoffen en water aan de bodem te onttrekken.

Andere voordelen:

  • Bamboe neemt dankzij de snelle groei gemiddeld 2 tot 2,5 maal zoveel CO2 op als hout.

Rieder: Dit is correct maar de keerzijde van de medaille is dat de grond zeer snel uitgeput wordt. Zie boven en indien er plantage-achtige structuren gaan ontstaan om genoeg bamboe te leveren moeten we voor de biodiversiteit gaan vrezen.

  • Bamboe gaat bodemerosie tegen doordat de wortels na het oogsten niet afsterven. Bij het kappen van bomen blijft meer dan 25% van de dode boom achter. Dit rot weg, waarbij CO2 en CH4 (ruim 20 maal schadelijker dan CO2) vrijkomen.

Rieder: Dit is een rekensom die ik nergens, ook niet bij boomdeskundigen, bevestigd krijg. Ik zou graag het bewijs en geverifieerde cijfers zien voor deze percentages.

  • Bamboe kan op arme grond groeien en er zijn geen meststoffen en pesticiden nodig bij de teelt.

Rieder: Dit geldt ook voor bomen: het is voor FSC en PEFC en EU ecolabel bomen zelfs verboden deze stoffen te gebruiken dus er is geen verschil met duurzaam beheerde bossen voor de papierproductie in dit opzicht.

  • De percelen met bamboe zijn in bezit van lokale boeren. Waardoor de lokale economie wordt gestimuleerd.

Rieder: Dit geldt ook voor de Finse bosbouw boeren en delen van het Franse bos.

Gert Rieder besluit: “Ik moet constateren dat er nog een aantal openstaande vragen zijn en ook een aantal beweringen waarvoor ik in de verstrekte informatie geen bewijs kan vinden. Het betreft hier cruciale thema’s als ‘CO2 neutraal’ en ‘duurzamer als huidige producten’. En ik tref een aantal uitspraken die helaas niet altijd op waarheid berusten. Ook is er geen controlerend mechanisme, zoals bij FSC en PEFC Chain of Custody, om het gebruik van het ‘boomvrij logo’ te controleren. Het ontbreken van een controle kan leiden tot misbruik.”

[update 25 maart 2011] Gerard Looijen, Commercieel Directeur 3P Papier, reageert op de opmerkingen en vragen van Gert Rieder: 

De reactie van Gert Rieder op ons initiatief doet mij denken aan de reactie van de gevestigde auto- en olie-industrie toen de Toyota Prius op de markt kwam: “maar die accu’s dan….”. Zonder de Prius was het echter nooit zo ver gekomen dat dezelfde industrie elektrisch rijden nu serieus neemt en als deel van de oplossing ziet voor de problemen rond fossiele brandstoffen. Jammer dat Gert  niet even gebeld heeft. Wij geven graag duidelijkheid.

Gert Rieder van Antalis (Europa’s grootse papierdistributeur) stelt een aantal kritische vragen bij het Persbericht van 3P Papier. Goed dat er kritisch wordt gekeken naar nieuwe initiatieven! De enige manier om echt stappen te maken naar een betere wereld is uitdagen en vragen om transparantie! Kijk maar naar Keuringsdienst van Waarde over “gerecycled toiletpapier”: http://bit.ly/eBrvrK

Grofweg gaat Rieder in op drie aspecten: de teelt, de CO2 component en houtkap.

De teelt

Hierover is onder meer goede informatie te vinden uit de afstudeeropdracht en het proefschrift van Dr. Ir. P. van der Lugt uit 2008, (TU Delft). Hierin staat onder meer als voordelen:

–            Grondstructuur; deze wordt door de wortelstructuur losser en daardoor vruchtbaarder;

–            Grondwater niveau; hoewel bamboe water opneemt, wordt deze wateropname gecompenseerd door de verminderde verdamping door het bladerdak en de laag van gevallen bladeren. Door de grotere doorlaatbaarheid van de bodem loopt minder water weg over de toplaag.

Volgens Rieder put bamboe de grond uit door de snelle groei. Dat is een misverstand. Ook gezond verstand geeft al aan dat dat niet zo is. Naast het feit dat bamboe prima op brake, arme grond kan groeien, groeit het van nature zo snel. Wanneer de snelle groei de grond zou uitputten, zouden er toch geen bamboe meer bossen zijn? Waar het om gaat is dat we verantwoord omgaan met grondstoffen en de bodem waar ze uit voorkomen.

De “verantwoorde” bosbouw waar Rieder naar verwijst staat onder meer genoemd in slide 11 van een presentatie van Soporcel (http://bit.ly/hvPog7). Onder meer producent van Navigator en Discovery papier: 1% (105.000 ha!) van het Portugese land is een monocultuur van Eucalyptus (“wijn, kurk en andere landbouw om biodiversiteit te handhaven”). Deze bomen worden eerst uitgezaaid en opgekweekt in kassen en daarna uitgezet op de plantages. Bij bamboe geldt: herplanten is niet nodig en door kappen gaat de plant juist meer stammen produceren.

CO2

Gert heeft het over de belasting van ons transport uit Azië. Het is zinvol een vergelijking te maken per kilo papier bij vervoer over land vanuit Scandinavië  en vervoer over zee vanuit Azië. Op onder meer wikimobi.nl staat aardige informatie. Wanneer je je hier in verdiept kom je tot verrassende conclusies! Maar hoe je het ook bekijkt, er is sprake van uitstoot. Die compenseren we  dus. Daar hebben we ook een certificaat voor, van de Climate Neutral Group. De credits zijn verkregen vanuit Gold Standard projecten, zoals mede ontwikkeld door het WNF. Dit houdt in dat de opbrengst van de credits wordt geïnvesteerd in duurzame energieprojecten in ontwikkelingslanden. Ideaal? Nee. Ook wij hebben liever klimaat neutrale productie en klimaat neutraal vervoer. Dat is er helaas nog niet, dus compenseren we. Dat is toch beter dan niets doen, vinden wij.

Waar Rieder het rond transport niet over heeft is de schatting dat 75% van ons opgehaalde papier direct in containers naar China gaat om er gerecycled papier van te maken, terwijl Europees gerecycled papier soms gebruik maakt van oud papier uit Amerika! Papier is wereldhandel en zolang de werkelijke CO2 kosten niet in de transportprijs zitten, blijven we er mee schuiven. Bij 3P Papier betalen we daarom zelf voor de CO2 uitstoot. Dan kun je, zoals Gert doet, een discussie starten over emissie keuren, en vragen of we wel exact genoeg gerekend hebben bij de compensatie. Ja dat kan. Je kunt ook niks doen…..

Houtkap

Rieder stelt dat 11% van de houtkap voor papier wordt gebruikt. Ik weet zijn bron niet, maar het WNF sprak tot voor kort over ruim 40%. Inmiddels hebben ze dat bijgesteld naar 1 op de 3 bomen (http://bit.ly/hrL7BG). Ik heb zelf niet geteld, maar zie het WNF als betrouwbare bron. Overigens goed te zien dat het percentage blijkbaar afneemt in de schatting van het WNF!

Wat betreft de duurzaam onderhouden bossen waar Rieder het over heeft: Duurzaam bosbeheer is alleen maar toe te juichen. Persoonlijk stel ik echter vragen bij de “duurzame” monocultuur zoals Soporcel deze toepast.

Verder lees ik het volgende op de internetsite van FCS Nederland: “voor een gemiddelde papiersoort komt de pulp vaak uit drie of vier verschillende bronnen. Dat kan uit Zweden zijn of uit Finland. Maar volgens schattingen komt bijvoorbeeld 25% van het hout en houtproducten dat door Finland op de markt wordt gebracht uit Rusland, waarvan de herkomst niet altijd bekend is. Een deel van de pulp kan ook uit Brazilië komen of uit Indonesië”. Er valt dus nog wel wat te verbeteren.

Tot slot: 3P Papier wil laten zien dat er ruimte is voor alternatieve grondstoffen. Dat is onze ambitie. Wij zijn niet tegen houtkap, wel tegen een gebrek aan diversiteit en onverantwoorde omgang met grondstoffen en bodem.

2 comments to ‘Boomvrij bamboepapier’ : vragen (en antwoorden)

  • Boskabouter

    En wat gaan en kunnen we met Bamboe papier voor recycling ? Kan dit tussen het reguliere “hout”- papier gerecycled worden of moet dit apart gehouden gaan worden (niet uitvoerbaar)
    En wat is de gebruikskwaliteit ?

    Dat de productie milieuvriendelijker zou zijn is een belangrijk maar irrelevant gegeven. OF gaan we ook hier een enorme hoeveelheid gebakken marketing saus overeen kieperen om een obscuur product salonfahig te maken voor eco-industrie.

  • Alex van Nifterik

    China zal heel erg hard nieuwe plantages moeten aanleggen, willen alle ge- en verbruikers van bamboe niet binnen 5 jaar ‘stilstaan’. Zowel de Chinese ondernemers, als veel bamboe-importeurs denken veelal vanuit ‘Quick-Win’. De verwerkende fabrieken en processen zijn nu niet direct sustainable. Nu zie je al dat bamboepalen gekapt worden wanneer deze niet volgroeid zijn. Dan is het beter om alles van bamboe niet bij voorbaat duurzaam te noemen. Als laatste: Gezien de lokale ontwikkeling van snel stijgende vraag en beperkt aanbod is mijn verwachting dat bamboe nog maar korte tijd zonder problemen beschikbaar zal zijn.
    Hopelijk reageert de Chinese overheid hiet niet op met uitvoerheffingen, maar met aanplant-projecten. Wie het weet, mag het zeggen.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

Bilderdijklezing2017

'Het Geheim van de Klare Lijn' – door Joost Swarte op 15 december 2017 te Haarlem

Grafisch Nieuwjaar

12 januari 2018 – Nu kaarten bestellen

PrintPaktLive2017

Terugblik in 20 video's

Herdruk

"Na veertig jaar is op veler verzoek het zeldzame en hoog gewaardeerde NUMMER 6 van FURORE herdrukt"

GreatBookRobbery

Oude boeken geroofd